سه شنبه ۳ مرداد ۱۳۹۶ | 2017 Tuesday 25 July        |         آسا = آذربایجان سر ایران

متن خبر :

آذربایجاندا چیلله مراسیمینه بیر باخیش

آذربایجان و تورکیه‌ده «چیلله» سؤزو باشقا بیر آنلام دا داشیماقدادیر، او دا چتینلیک و زحمت دئمکدیر. دئمه‌لی هله ده خلق ایچینده ایشلنمکده‌ اولان «چیلله تؤکمک، چیلله کسدیرمک، چیلله‌سی چیخماق»، بیر گلینین، زاهی‌نین، اوشاغین... هانسیسا بیر چتینلیک ویا زحمتدن قورتولماسینا عایید ایشلنن ترمینلردیر.

آذربایجاندا چیلله مراسیمینه بیر باخیش
آذر ۲۷
۲۲:۵۹ ۱۳۹۵

چیلله گئجه‌سی مراسیمی‌نین منشائی
– آتالاریمیز  «قورخ گئجه شریندن» دئمیشلر.
– ایلین ان اوزون گئجه‌سی چیلله گئجه‌سی‌دیر، هم ده قیشین ایلک گئجه‌سی، قارانلیق، سویوق، اوزون بیر گئجه، عجبا بو مجمع‌الاشرارین کناریندان راحات‌می کئچمک اولار؟
قاباق قیشدیر… کیم نه بیلیر نه قدر مال- داوار پیه‌‌لرده قیریلاجاق، نئچه سود امر کؤرپه ‌ بلگینده دوناجاقمیش. قیشین ایلک گئجه‌سینین قره ‌قئییدی هرکسین جانینی آلدیقدا، بیر ایلنجه‌لی مراسیمله، بو گئجه‌نین شرینی بیر تهر باشدان آشیریب و قارا قیشین قارشیسینا گوجلو روحیه ‌ایله چیخماق لازیمدیر.

چیلله‌نین لغتده و خالق تقویمینده‌کی آنلامی
قیرخ آنلامینا گلن تاتجا «چهل» یاخود «چل» کؤکوندن اولان «چیلله» سؤزونون آنلامی آذربایجان دیلی‌نین ایضاحلی لغتینده بئله قئیده آلینمیشدیر:
۱- دوغوشدان، تویدان و یا اؤلمکدن کئچن قیرخ گونلوک مدت
۲- قیشین بؤیوک و کیچیک چیلله‌دن عیبارت ایلک ایکی آیی (ایضاحلی لغت، چیلله ماده‌سی )
فرهنگ معین‌ده ایسه بونلاردان علاوه «درویشلرین بیر بوجاغا سیغیناراق قیرخ‌ گونلوک ریاضت ایچینده عیبادت ائتمه‌لری» آنلامی دا قید اولموشدور.
آذربایجان و تورکیه‌ده «چیلله» سؤزو باشقا بیر آنلام دا داشیماقدادیر، او دا چتینلیک و زحمت دئمکدیر. دئمه‌لی هله ده خلق ایچینده ایشلنمکده‌ اولان «چیلله تؤکمک، چیلله کسدیرمک، چیلله‌سی چیخماق»، بیر گلینین، زاهی‌نین، اوشاغین… هانسیسا بیر چتینلیک ویا زحمتدن قورتولماسینا عایید ایشلنن ترمینلردیر.

آذربایجاندا چیلله مراسیمی:
چیلله قارپیزی : آذربایجاندا قیشا گیرمه‌دن اول قیش تدارکو گؤرولر، بیر چوخ یئرلرده بوتون پاییز آیلاریندا‌ قادینلارین اساس چالیشماسی قیش زومارینا صرف اولار. قوورما، تورشو، لاواشا، دن – دؤش، یئرآلما، سوغان، قوروگؤی، روب و … بو کیمی یئمکلری حاضیرلاییب، قیش زوماری ائدرلر. بونلارین ایچینده بیر ده « چیلله قارپیزی « اولمالیدیر.
بؤیوک چیلله باشلانان گئجه هامی بیر-بیرینین ائوینه توپلانار، بیر چوخلو قورو یئمیشلر (سبزه، جویز و قاخ…)، قووورغا، اییده، بعضا ده نار  )و بو کیمی یاش مئیوه‌لر)، پشمک، قوْووت، حالوا قوناقلار اوچون گتیررلر، ان سوندا دا چیلله‌ قارپیزینی دیلیم – دیلیم کسیب هامییا پایلارلار. چیلله قارپیزینی هامی یئمه‌لیدیر، بیریسی ائوده اولماسا دا پایینی ساخلارلار و بئله اینانارلار کی چیلله قارپیزینی یئسه‌لر اونلارا سویوق دَیمه یه‌جک.
سالماسدا یاشایان کوره‌سوننولرین بئله بیر قایداسی وار کی چیلله‌قارپیزینی مجلسده اولان آغ‌ساققاللارین بیری کسیب «قادا- بالامیزی بو گئجه کسدیک» دئیر و صاباحیسی گون چیلله قارپیزینین قابیقلارینی آخار سویا وئررلر ( فیروز سعیدی ).
چیلله‌لیک: چیلله گئجه‌سی اوغلان ائویندن آداخلی قیزا چیلله‌لیک گؤندریلر، دئمه‌لی چیلله گئجه‌سینه عایید یئمکلر او جمله‌دن: پشمک، قوووت، حالوا، قورو یئمیشلر، نار و ان واجیب اولان چیلله قارپیزینی ( عموما بزه‌یرک )، بیر خونچادا توپلانیب، آخشام باشی قیز ائوینه گؤندریلر.
ائولندیکدن سونرا دا بیر نئچه ایل قیز گلینه چیلله‌لیک گئدر، آمما بو دؤنه خونچا اوغلان ائویندن دئییل، قیز ائویندن گؤندریلر. قیزین آتا – آناسینا گؤره بو هدیه‌لر اوغلان ائوی یانیندا قیزلارینین باش اوجالیغی ساییلیر.
فالا باخما: چیلله گئجه‌سی فالا باخارلار، کندلرده هم ده ائلات ایچینده یایغین فاللار بایاتی فالی و قولاق‌آسدیدیر. قئید ائتمک لازمدیر بو فاللار چیلله گئجه‌سیندن علاوه آخیر چرشنبه‌ده ده یاییغیندیر.
بایاتی فالی: چیلله گئجه‌سینده بیر قیز اوشاغینی بولاق باشیندان سو گتیرمگه گؤندررلر، او یول بویو کیمسه ایله دانیشمامالی، چاغیرسالار بئله جواب وئرمه‌مه‌لیدیر. قیز گتیردیگی سو کؤزه‌سینی ائوده آغ‌ بیرچک بیر خانیما تاپشیرار، او دا سویو تؤکر بیر قابا اوستونه ده تمیز بیر پارچا چکر. سونرا قیز گلینلرله فالینا باخماق ایسته‌ین خانیملار قابین اطرافینا توپلانار، هره‌سی اؤزوندن بیر نشان سو قابی‌نین ایچینه آتار. مثلا مینجیق، اوزوک، سانجاق و… قیزلاردان بیری الینی قابین تکینه سالیب، سویو دولاندیرا-دولاندیرا، مجلیسده‌کیلر ده هره‌سی ایسته‌دیکلری بایاتی‌نین ایلک مصراعینی اوخویارلار،
مثلا بیری دئیر:
– الینده بایدا گلین
او بیری ایسه:
– قاپیدان بیری گلدی
و…….
کیمین قابا آتدیغی نشان قیزین الینه گلسه، اوخونان سون بایاتینی کامل‌لشدیرمه‌لیدیر، او بایاتی همین شخصین وصف-حالیدیر دئیرلر. مثلا:
الینده بایدا گلین
دوروبدو چایدا گلین
تانری مورادین وئرسین
آچیلان آیدا گلین
(بونون معناسی بودور کی نشان صاحیبی گلن آی اؤز مرادینا چاتاجاقدیر)
قاپیدان بیری گلدی
گؤزومون نورو گلدی
بو آرخی کیم آریتدی
سو بئله دورو گلدی
قولاق آسدی: کند ائولرینده بیر – بیرینین دامینا چیخیب، قولاق یاتیردارلار گؤرسونلر ائو اهلی ندن دانیشیر. سؤزلری هر بیر مؤوضوعدا اولسا، اؤز فیکیرلرینجه اونو بیر یئره یوزوب، اورکلرینده توتدوقلاری نیتین جوابینی آلارلار.
اونا گؤره ده بو گئجه هامی چالیشار خوش صحبتلر، یاخشی سؤزلر دانیشسین، آغیزینی خیره آچسین، دئیرلر ائشیدن اولار قوی قولاغینا خیرلی سؤزلر دَیسین، بلکه مشکلو آچیلسین! (یکانی زارع ص ۶۶).
چیلله قوْودو: قیشین باشلانقیجیندا چیلله‌لری قارشیلایان خلق ، کیچیک چیلله‌نین سون گونو ده اونو قووالایاراق یولا سالار.
آذربایجاندا کیچیک چیلله‌‌نین سون گئجه‌سینه کورداوغلو بعضا ده صیاداوغلو دئیرلر. بو گئجه قیز – گلینلر داما چیخیب دامدا اود یاندیریب، قارلاری اونون اوستونه سوووراراق اوخورلار:
چیلله قوودو، چیلله قوودو
سحر مینجیق، سحر مینجیق (انجوی شیرازی ص۴۸)
سحر مینجیق دئدیکده صاباحیسی گون مینجیق – مینجیق یاغیش یاغاجاغینا اینانارلار. سایین قالادا ایسه بو شعر اوخونار:
چیلله قاچدی‌ها چیلله قاچدی
بالالارینی گؤتدو قاچدی
کورد اوغلو: چیلله‌ نین سون گونو حقینده ده میتولوژیک بیر روایت وار:
« دئییرلر کیچیک چیلله‎نین ایلک گونونده، لئیلک گلیب گؤلون دونوق سولارینا قونوب، بوزلاری اریدر. آما بیر دفعه هاوا بتر کولک ائلیردی. یامان سویوق دوشموشدو، پیشیکلر میرنووا دوشوب، آج قورد آدام اتینه یئریکله‌میشدی.  خالق نه قدر حاجی لئیلگین یولونو گؤزله‌دیلرسه اوندان خبر اولمادی.
صیاد بابا دئدیکلری بیر تاری تانییان، آغزی دعالی یاخشی کیشی وار ایدی او جماعته توختاخلیق وئریب، دئییردی: « نگران اولمایین حاجی‌لئیلک هریاندان اولسا گلیب، چیخار. بیر آز دا دؤزمه‌لییک».
آما گؤزله گؤزون وار اولسون. ‌لئیلکدن خبر اولمادی آخرده جماعت یورولوب، کور – پئشمان ائولرینه دؤندولر. صیاد بابانین کورداوغلو آدیندا بیر اوغلو وار ایدی، ائوه گلیب، اوغلونا دئدی: « اوغلوم دور پار – پالتاریوی گئی! باخ گؤر بلکه حاجی‌لئیلک گلیب، گدیکده قالیب ».
کورداوغلو چاریقلارینی گئییب، پاتاواسینی باغلادی، کورکونو ده چیگنینه سالیب، آلا چلپوو یاغا-یاغا داغ یوخاری یولا دوشدو. آخیردا گئدیب، یوخوشون باشینا چاتدی. باخیب گؤردو صیادبابا دئین کیمی لئیلک گلیب، قاردا قالیب. تئز اونو قوجاغینا آلیب، کنده ساری قاییتدی، بونو گؤرن کیچیک چیلله لاپ سالدی عینادینا ساغدان سولدان چارپاز قار یاغدیریب، کولک ائله‌دی. کورداوغلو، لئیلک اوشومه‌سین دئیه اونو کورکونون ایچینه آلدی، آما کیچیک چیلله قارلاری صیاداوغلونون اوز گؤزونه سوووروب، یولونو آزدیردی. کورداوغلو بیر داشین دالیندا گیزلنیب، اؤزونو کولکدن قورویوب، لئیلک ایله سحره کیمی اورادا قالدی.
آما گل گؤر کی کورداوغلو گلمه‌یینجه آتا – آناسی برک نگران قالدیلار، گئجه‌نی بیر نئچه ساعت یولا گؤز تیکدیلر، خبر اولمادی، کور – پئشمان باشلارینی آتیب، یاتدیلار.
آناسی یاتدیغی یئرده دؤشونو چیخاریب، یئره دایادی، سحره یاخین صیاد بابانی اویاتدی کی «موشتولوغومو وئر، اگر کورداوغلو ایندییه‌جن دیری قالسا داها بوندان سونرا اؤلمز »دئدی.
دئدی: من دؤشومو یئره دایامیشدیم، سحره کیمی سویوقدان آز قالا دونوردو، آمما ایندی یئر قیزیشدی، دئمه‌لی یئر نفس چکیب، قیزیشماغا باشلامیشدیر!
بیر آزدان گؤردولر کورداوغلو ساغ – سلامت گلیب، چیخدی.
او ‌لئیلگی ده بیر باشا گؤل سولارینا آپارمیش، او دا بوزلاری اریتمگه باشلادی ».
یایینیز یایلاق ، قیشینیز قیشلاق ایچینده اولسون!
یازینیز آیرانسیز، قیشینیز یوْرغانسیز اولماسین!
قارلی قیشینیز اولسون، کؤلگه‌لی یایینیز !
قارشی گلن قیش هاردا قیشلاسا دا، اوغول- اوشاغینیزین
جانیندا قیشلاماسین!

اخبار مشابه

۰ دیدگاه

هیچ دیدگاهی نوشته نشده است.

دوست دارید دیدگاه خودتون رو به اشتراک بزارید؟

نوشتن دیدگاه

نوشتن دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود.
لطفا با دقت پر کنید. *