کیان خیاوین «بولودوندا دونموش یاغیش» آدلی شعر توپلوسوندا اگزیستانسیال یاناشمالار، فرمالیسم، رمانتیسیسم و عمومی باخیشلار

⭕️کیان خیاوین «بولودوندا دونموش یاغیش» آدلی شعر توپلوسوندا اگزیستانسیال یاناشمالار، فرمالیسم، رمانتیسیسم و عمومی باخیشلار

✍یازان: #ایلقار_موذن‌زاده

ایکینجی بؤلۆم

🔷دقّت: یازیچی‌نین اورژینال املا طرزی و شخصی سلیقه‌سینه توخونولمادی.

اگزیستانسیال یالقیزلیق اینسان و هر باشقا بیر مؤوجود آراسیندا هئچ کؤرپو وورولمایان، آغیز آچان آرا، بوشلوق و آچیقلیقدیر. بو یالقیزلیق اساس و کؤکلو بیر یالقیزلیق یانی اینسان و وار اولوشون آیریلیغینا ایشاره ائدیر. (امیری و علیزمانی، ۱۳۹۷). بو شعرده آیریلیق، یالقیزلیق، وارلیق و یوخلوق آنلاملاری آچیقجا سؤیله‌نیلیر:

– آیریلیق زامانی اوزانیر/یالنیزلیق زامانی بوشالیر/هاچان بو زامان بیته‌جک دئیه سورورام اؤز-اؤزومه…/…و سن وارمیسان؟ یوخموسان؟ («وار اولمایان بیر وارلیغا» شعری، ۲۱-جی صفحه)

یالوم، هایدگردن الهام آلاراق یازیر: غربتدن قاچماق اوچون، دونیانی بیر ابزار کیمی گؤروروک و اؤزوموزو بیز و دونیانین ظواهیری یاراتدیغی آزدیرمالارا مجذوب اولوروق. سونونجو قورخو او زامان باش وئریر کی یوخلوقلا اوز به اوز اولاق. یوخلوقلا قارشیلاندیغیمیزدا، هئچ کیم و هئچ مؤوجود بیزه یاردیمجی اولا بیلمیر. بو همان اگزیستانسیال یالقیزلیغی بوتونلوکله دنه‌دیییمیز لحظه‌دیر(همن)، ایندی بو آنلاتیملارلا ایلگیلی یوخ، هئچ و یوخلوغو اوخویوروق آشاغی‌داکی مصرع‌لرده:

– بونونلا بئله شه‌هرده بیر یوخلوق وار/بیر سئوگینین آیاق توتوب یئریین یوخلوغو وار. («اؤز کئچمیشیم» شعرینده ۳۴-جو صفحه)

– سن یوخسان، سن یوخداسان/«هامی» بیر دونیا «هئچکس»دیر. («بیر فینجان قهوه اؤنونده» ۳۸-جی صفحه)

– حیطده‌کی آغاجلارین کؤلگه‌سینده بیر یوخلوق وار!… («اؤز کئچمیشیم» شعرینده ۳۵-جی صفحه)

🔸وارلیق دوشونجه‌سی:

وار اولوشچولارین اینانجیندا دونیا بیزیم وجودوموزدان ائشیک حیس اولونان و تاثیرلی دئییل، گئرچک دونیایا جان باغیشلایان بیزیک. وارلیق دا اصل بیزیم وارلیغیمیزا دایانیر و آلین یازینی تعیین ائتمک ده بیزدن آسیلی‌دیر. اینسان اؤزو اؤزوندن یاراتدیغی وارلیقدان باشقا بیر شئی دئییل و بو واراولوشچولوغون ایلکین اصلی‌دیر. ایندی ایسه «وار»لا «یوخ» آراسینداکی یاشامی، بونون سورکلی قوشقوسونو، اینسانین اونونلا قارشیلانماسی، بوشلوق، اؤلوم، اؤزلم، اؤزو سیلمک کیمی آنلاتیملاری اوخویوروق کیانین شعرینده:

– …یاشام «وار»لا «یوخ» آراسیندا بیر یاریم/بیز «یوخ» اولان بیر «وار»لیغین ایزینی سورمکده/سورکلی قوشقوداییق/آنجاق گلن یئلده گئدن یارپاقلار وار/نئجه ده یاخشی اویناییرلار هاوادا/نئجه ده گؤزلدیر هاوادا غریبسی آیاق ایزلری/بیز ده یاخشیجا اوینایاق هاوادا/کئچیب گئدر و بیر داها گئری دؤنمز بو یئللر!… («سئودیکلریمیز عشقینه» شعری، ۱۰۰-جو صفحه)

– و او اولدوغو سورجده/نه بوشلوق وار، نه اؤلوم سسسیزلییی/نه اؤزلم وار، نه ده هئچلیک!… («آچیق بیر پنجره» شعری، ۸۷-جی صفحه)

– باخ، بو شئعیر ده بیتیر/من یئنه یوخ اولاجاغام/بورایا دولدوردوغوم دیزه‌لرده/اؤزومو سیلمک زوروندایام، باغیشلا!… («بیر فینجان قهوه اؤنونده» شعری، ۴۰-جی صفحه)

🔸اختیار و سئچمک:

واراولوشچولوقدا بشر اؤز آلین یازیسینی تعیین ائتمکده اؤزگوردور. اینسان آزاد، آییق و اؤز اعمالینین قایناغینا بیلینجلی مووجوددور.

🔸آزادلیق:

فلین سارتر اوچون بئله دئییر: «بیز آزادلیغا محکوم اولموشوق». بشر اؤزو اؤز کیملییینی یاراتماق اوچون ده آزاددیر. سارترین دئدییینه گؤره اینسان فردی چالیشمالاری ایله اؤزونون اؤزلویونه و بوتون بشریت اوچون اولدوغو یوکوملولویو گؤسته‌ریر. اؤنملی اولان مساله آزادلیغا چاتماق اوچون چالیشماقدیر.

👇

⭕️کیان خیاوین «بولودوندا دونموش یاغیش» آدلی شعر توپلوسوندا اگزیستانسیال یاناشمالار، فرمالیسم، رمانتیسیسم و عمومی باخیشلار

✍یازان: #ایلقار_موذن‌زاده

ایکینجی بؤلۆمۆن دوامی

بیر آزادلیق کی چالیشیب چابا گؤسترمک اولمادیغی یئرده دوغرولمایاجاق:

– ییخیلماماغا چالیشیرام/…بیرلیکده اوشویوروک/یارامیزدان قان آخیر/…اینسان اؤز اؤزگورلویونون گئرچه‌یینی ساوالاندا تانیملایار./…اؤلمه‌مک آرزوسونو آلیرام شهریمدن/دئمک بؤیوک ساوالانین اته‌یینده بیر اوسلو چیچک/اؤز اؤزونه ساچیر یاشیللیغینی/آه، سولماسین بو گؤزللیک/هپ قالسین شعئیرلریمده!…(«قار آداسی» شعری، ۶۳-جو، ۶۴-جو و ۶۶-جی صفحه)

🔸یوکوملولوک و اجتماعی گؤره‌و:

آزاد و مختار اینسانین بونلاردان آرتیق مسئولیتی ده اولمالیدیر. واراولوشچولوق بیر نؤوع اجتماعی شعور دا یارادیر، هونرین سیاسی و اجتماعی آچیدان یوکوملو اولماسینا اینانیر. وورغولادیقلاری کیمی، شعر و شاعیر توپلومسال یوکوملولوک و اینسانلارین اجتماعی گؤره‌وینی داشیمالیدیر. توپلوم اوچون عؤهده‌سیزلیک رد اولونور، قاییدسیز و لاقئید اینسانلار قینانیلیر و دولایلیجا اونلاری اجتماعی یوکوملولوک و اینسان‌سئورلییه گرکلندیریر. بونو بیز شاعیرین یاشادیغی سویوق شهرده گؤروروک. مئیدانلاری تویوق جوجه سرگیسی اولان، مئیدانلاری اوشوین شهرده. جماعتین دیری جنازه کیمی یاشاماغینی قیناییب، کؤپکلر شهرین اتینی سوموکلو سوموکلو یئییب تاراج ائتمه‌سینده اوخویوروق. سونرا اؤزونون باشی سویوق اولماماسی و ییخیلماماسینا چالیشماسیندان دانیشماسیندا، ییخیلمایاجاغیندان و اینسانلارین عؤهده‌سیزلیک، قاییدسیز و لاقئیدلییینه اونلاری دامارسیز آدلاندیرماقلا توخونماسینی قاوراییریق:

– کوتله‌سینین دلیقانلیسی، دلیقانلیسینین داماری، دامارینین قانی یوخ، داماریندان قار آخیر…(«قار آداسی» شعری، ۶۳-جو صفحه)

🔸اؤلومو دوشونمک:

بو دوشونجه‌نین بیر جور قورخو ایله بیرگه گلمه‌سی وار. بوشلوق، ساچمالیق و آنلامسیزلیغا سونوجلانان اؤلوم دوشونجه‌سی کیانین شعرلرینه اؤزل یئر قازانیر. (همن):

و سونوندا بیر مزارا بوراخیلمیش اولاجاغام یالنیزجا/گؤزلرینین گول سویونا حسرت قالاجاق مزاریم!… («باغیشلا» شعری، ۹۴-جو صفحه)

«بولودوندا دونموش یاغیش» توپلوسوندا اگزیستانسیال دوشونجه‌لری اینجه‌له‌ییب، وار اولوش و یالقیزلیق توخونوشلارینی اوخودوق. وارلیق دوشونجه‌سینی ایضاح ائدن سطیرلری سئیر ائتدیک. اختیار و سئچمک قونوسوندا اولان چلیشکیلر حاقدا دانیشدیق. شاعیرین آزادلیق دغدغه‌لرینی یوکوملولوک و اجتماعی گؤره‌و چرچیوه‌سینده، اؤلومو دوشونمکله برابر شعرلرین ایچینده نمودلارینی آراشدیردیق، ایندیسه گلن بؤلوم توپلودا اولان فرمالیسم اؤزللیکلری حاقدا دانیشاجاغیق.

🔸فرمالیسم

ادبیات ساحه‌سینین آراشدیرمالاریندا ادبی تنقید مکتبلرینین بیریندن ساییلان فرمالیسم، دیلچیلییین ده باخیش آچیسیندان آراشدیریلیر. بیرینجی دونیا ساواشینین اثناسیندا روسیه ده دوغولان بو مکتب، ۱۹۲۰-جی ایللرده چیچکله‌نیر. بوریس آخن بام، شکلوفسکی و یاکوبسن بو مکتب درنه‌یینین اعضاسی ایدی. بوندان اؤنجه یاکوبسن ۱۹۱۵-جی ایل مسکونون دیلچیلیک درنه‌یینی ده تاسیس ائتمیشدی. فرمالیستلرین اینانجینا گؤره ادبیات یالنیز دیل مساله‌سیدیر. دئمک ادبی دیل، دیللرین مختلف نؤوعلارینداندیر و بونلارین ظنیجه دیل آچیسیندان قونویا باخیلمالیدیر