کیان خیاوین «بولودوندا دونموش یاغیش» آدلی شعر توپلوسوندا اگزیستانسیال یاناشمالار، فرمالیسم، رمانتیسیسم و عمومی باخیشلار

یازان: #ایلقار_موذن‌زاده

اۆچونجو بؤلۆم

دقّت: یازیچی‌نین اورژینال املا طرزی و شخصی سلیقه‌سینه توخونولمادی. «کیان خیاو»ین شعرلرینده، دیلدن حقیقی سویه‌ده قوللانماق، کلمه‌لر معمارلیغی، اصیل و دوز شکیلده سؤزجوکلری ایشلتمک، دیلین قایدا قورالینا ظرافتله اؤنم وئرمک، دیل اویونلاری و بونلاردان آرتیق یاشادیغیمیز سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، سیخینتیلار ایچینده دیل بؤحرانی، شعرین راوی و روایتینده پیسخولوژیک بیر دوروم یاراتماقلا، اونون تکرارلانماسینا سبب اولوب، ادبی-پیسخولوژیک بیر موتیوه ده چئویریر بعضاً: دیلیم، دیل، دیلین، دیلسیز، سؤزلری «سنی سئویرم» شعرینده ۱۸ دؤنه گلملکه و باشقا شعرلرده توپلام ۱۳ دؤنه. بو تیکرار آرایه‌سینی توپلونون باشا باشیندا دا گؤروروک: «هر شئیه رغمن» شعرینده همن عیبارتین ۱۶ دؤنه تکراری، راوی دغدغه‌سی اولدوغو «هر شئیی»، «هر شئیه رغمن» دیزه‌سینی تکرارلاماقلا آنلاتماق ایستیر. البته کی هر بیر یارادیجیلیغی یالنیز بیر تنقید یاناشماسی ایله (رویکرد) دئییل، و اثرلری فرمالیسم چرچیوه‌سینده سیغماق و قیسیتلاماق یوخ، بلکه فورمالیسمین تظاهرونو اثرلر و شعرلرده آراشدیرماقدیر. «تکرار»ین اؤزو اؤزل بیر آرایه‌ اولدوغونا باخاراق، شاعیر و یازار بیر کلمه‌نی مکرر سویه‌ده شعرده گتیریر. البتته کی تکرار آرایه‌سی‌نین چوخلو چئشیدلری ده واردیر. حرف تکراری، کلمه، عیبارت، تصویر و باشقا. باتی ادبیاتیندا بونون چئشیدلی فورملاری یانی دالبدال کلمه‌لری تاکید اوچون گتیرمک پالیلوژی آدلانیر. بو آرایه‌دن قوللانماق اثری ائستاتیکا باخیمیندان گؤزل و یا چیرکین دوروما دا سالا بیلر. یوروجو و یئرسیز تکرارلار بعضا شعری ائشیتمک گؤزللییندن یوخسون ائدر: «آدیمیز نه اولور اولسون، اؤزل اولور اولسون، اولماییر اولسون». بو اوچ دیزه‌ده اوچ دؤنه «اولسون» تکرار اولاراق گلمه‌سی ایجاز اؤزللییینی یاراتماماقدان آرتیق مخاطب اوچون یئنی بیر یارادیجیلیق دا اورتایا قویمور. تکرار، موسیقی کیمی اثره توتارلیلیق و انسجام دا باغیشلایا بیلیر، سیمبوللاشدیرما (نمادپردازی) بیر سیرا عنصرلاری قابارتماق، شعره فرم و شکل ده باغیشلاییر. (نیکمنش و مقیمی، ۱۳۸۸). بوردا «او»لارین تکراری ایله، «گؤزلرینین» تکرارینا باخاق: او اییده آغاجینین دا بیر شهری وار منده سانکی/او گئرچه‌ییمده سالینان بیر شهر/او رؤیامدا گئدیلمز پراق، روم، وییانا و من/او دریادا دریالیقلار ماهنیسینین سودا اوینار بالیغی/او یازینسال دوستلاریمین دوشونجه‌لی مه‌له‌یی/او کرتیمیزده سوسنبر قوخوسو/قوخوسو نفیس بیر قادین گؤزلری هئیوا گولوشلو، نار آغلاییشلی/گؤزلرینین تایی اوخشاری تاپیلماز پاریلتیلاری/گؤزلرینین گؤزلریمی یاخان ایشیغی/گؤزلرینین انجیر سودو آیدینلیغی‌یلا. (۲۵-جی صفحه) تکرار تکنیکین اساس ضعفلریندن ایسه قونویا وحدت و فورم باغیشلاماقلا اثری آرتیق کلاسیکلشدیرمک و پست‌مدرن، بیلینج آخیشی و چاغداشلیقلا یئنیلیکدن اوزاقلاندیرماغی دا اولا بیلر: «قار آداسی» شعرینده، (صفحه ۶۱)، «داغلارین قار آداسینا دؤنموش شهریم اوشویور» بندی ۷ دؤنه پاراگراف باشلانیشلاریندا مطلع اولاراق فورما چئویریلیر. فورمالیستلر ادبی اثری محض شکل و فرم آچیسیندان گؤرمه‌لی اولدوقلارینی وورغولاییب و ادبی اثرین اینجه‌لنمه‌سینده مؤحتوا دئییل، فرم اوزره دایانماسینی، متنین آنلام و آنلاتیم آچیسی، ایچه‌رییین احساس، عاطفه و دوشونجه‌سی دئییل، دیل عناصرو آچیسیندان اینجه‌لنمه‌سینی وورغولاییر. (نظری و نظری، ۱۳۹۸) «کیان خیاو»ین شعرینده محتوانین فرم ایچره یارانیب اوندان تاثیرلنمه‌سینین اؤزل بیر رول اوینادیغینی گؤروروک. فرم، محتوا اوچون چرچیوه یارادیر. تصویر، مفهوم، دونیا گؤروشو، یارادیجیلیق ثابیت بیر فورم ایچره اؤلچولور و بیچیلیر.

اۆچونجو بؤلۆمون دوامی

ردالمطلع سایاق (کی بیر مصرعی ایلک ده و سوندا گتیرمک کیمی) بیر مصرعین او بیری پاراگرافلاردا تکرارلانماسی هم فورم، هم تکرار آرایه‌سی باخیمیندان اینجه‌له‌نه بیلیر:

۱- «گون آغاریرکن فالاغین سسینده» شعری (۶-جی صفحه) همن بند، آلتی پاراگرافین ایلکینده.

۲- «یاوان بیر آددا نه وار کی؟!» شعرینده (صفحه ۱۵) «آدین نه اولور اولسون» بندی، دؤرد دؤنه باشلانقیج بند اولاراق تکرارلانیر، سونرا ایسه «آدیمیز نه اولور اولسون» ایکی دؤنه و سوندا «یئنی آدیمیز سئوگی اولسون»

۳- «آغاج یئرلیسی بیر یاغیش داملاسی» شعرینده، (صفحه ۲۳) همن بند

۳ دؤنه تکرارلانیر.

۴- «دونیا هله آیاقدادیر» شعرینده، (صفحه ۴۱) همن بند ۵ دؤنه گلمکله فورم یارادیر.

۵- «سنی سئویرم» شعرینده، (صفحه ۵۰) اللریمله، اللریمله، اوره ییمله، اوره ییمله، دیلیمله، دیلیمله، آیاقلاریملا، باشیملا، باشیملا، قانیملا، آغزیملا، آتار داماریملا، گؤزلریمله، گؤزلریمله، کؤکسومله، کؤکسومله، سئویرم سنی، ۱۶ دؤنه تکرارلانماقلا شعرین چرچیوه و فرمونو خلق ائدیر.

۶- «سوسقون، قاپالی» شعرینده (صفحه ۶۷)، «آ…ه اوپ اوزون بیر یوخویا دوشسم اوزو قویلو» مطلعی اوچ دؤنه پاراگرافلار ایلکینده گلمکله تکرارلانیر.

۷- «هر شئیه رغمن» شعرینده (صفحه ۷۰)، «هر شئیه رغمن» عیبارتی ۱۶ دؤنه دیزه‌لر و پاراگرافلار باشلانیشیندا ایشله نیلیر.

۸- «بیر آز توت اللریمی» شعرینده (صفحه ۷۷)، «اللریم «سنه اؤزلم»»، «آیاقلاریم «سنه اؤزلم»»، «بو یول «سنه اؤزلم» یولو»، «آ…ه اللریم «سنه اؤزلم»»، «بو بیر شعر «سنه اؤزلم»»

۹- «آچیق بیر پنجره» شعرینده (صفحه ۸۳)، «دوشونجه مده بیر پنجره وار آچیق» یئددی دؤنه یئددی پاراگرافین ایلکینده فورما سالیر شعری.

۱۰- «بیر گئجه نین ایچینده» شعرینده (صفحه ۸۸)، «بیر گئجه نین ایچینده یم» آلتی دؤنه آلتی پاراگراف ایلکینده گلیر.

۱۱- «باغیشلا» شعرینده، (صفحه ۹۲)، «دؤنسم سنه» عیبارتی اوچ دؤنه و «سنه دؤندوم-دؤنمه دیم، نه اؤنمی؟» دیزه‌سی اوچ دؤنه اوچ پاراگرافین ایلکینده فورم یارادیر.

۱۲- «یایین قیزمار ایستیسینده» شعرینده، (صفحه ۹۵)، «یاشام چوخ دا چتین دئییل»، دؤرد دؤنه دؤرد پاراگرافی ایلکینده.