کیان خیاوین «بولودوندا دونموش یاغیش» آدلی شعر توپلوسوندا اگزیستانسیال یاناشمالار، فرمالیسم، رمانتیسیسم و عمومی باخیشلار

✍یازان: #ایلقار_موذن‌زاده

دؤردۆنجۆ بؤلۆم

دقّت: یازیچی‌نین اورژینال املا طرزی و شخصی سلیقه‌سینه توخونولمادی. فورمالیسم بلکه آنلامسیزلیق دوزاغینا سالماق ایشله‌مینده ده اولا بیلدی بعضا. یارادیجی شاعیر بئینینده کی اوبراز و تصویرلری خلاق رسیمله‌مه ایله روایت ائتمک ایسته‌دییی اؤیکونو اثرینین درینلییینده کی آنلاملاری فورم چرچیوه‌سینه سیغیدیرمادان اؤزگورجه یارادیر و شخصی تجروبه‌لرینی خلاق و یارادیجی بیر توخونوشلا هئچ بیر چرچیوه‌یه سیغیشدیرمادان سرگیله‌ییر. (غریب پور، ۱۳۸۶)

البتته فرمالیستلرین اینانجینا گؤره، هونر اؤز وجود هدف و ده‌یه‌رینی بیلیمسل باخیش آچیلارینین محدودییتلریندن و دیلدن بیلیمسل قوللانماقدان آییریر. اونلار بیر شعرین سؤزجوکلری همان سؤزجوکلرین مقاله ایچینده‌کی ایشله‌وی ایله حالتلرینین فرقلی اولماسینی وورغولاییرلار. فرم مؤحتوادیر دئییرلر. فرم یالنیز ایچینده یئرله‌شن عقیده‌لر اوچون صیرف بیر چرچیوه دئییل، بلکه بیر بوتونلوکدن آنلام اوچون لازیم اولان پارچادیر. بو اوزدن بیر بینانین تیکینتیسی کیمی اؤنم داشیییر، چرچیوه‌نی لازیم گؤردوکلری بیر چرچیوه بیلیرلر. نئجه کی بیر بینا مهندیسی اوتاقلارین باشقا اوتاقلارلا ایلگیسینی پیلانلاندیریرلار، هال، آشپازخانا، یاتاق اوتاغی ایله ایگیلی‌لری کیمی، گؤزل یارارلی و آنلاملی بیر سویه‌یه چیخارتماق مجبوریتینی دوشونورلر، یازار و شاعیر ده «ایچ استحکام» اولاناغینی اؤزل بیر یازارلیق و یارادیجیلیق چرچیوه‌سی کیمی چؤزور. (الیاسی بروجنی، ۱۳۷۲) بو چرچیوه، فورم و فضا معمارلیغینی «قار آداسی» شعرینده «داغلارین قار آداسینا دؤنموش شهریم اوشویور» بندی ایله یازیلمیش شعر ایچینده گؤرمک اولور. مئیدانلاری نار پورتاغال و تویوق جوجه سرگیسی، یازیخانا قفه‌لر، کوچه‌لرده اینیلده‌ین ایتلر، بوزلو یوللارا دوز سرپن اورقانلار، سینمالار کیمسه‌سیز، ویترینلرده اوچمایان قوشلار، ساوالان داغی اوزاقدا، لوکئیشنلر، مئیدانلار، قفه کوچه‌لر و داغلار کمپوزیسیونو فرمالیته بیر چرچیوه‌ده یارانیر. دئمک رمانتیک یاناشمالار فرمالیته بیر قورولوشدا «قار آدامی» شعرینده داها آرتیق گؤزه چارپیر. رمانتیسمین ان اساس مفهوملاریندان نورمو سیندیرماق (هنجار شکنی)، یئنیلیک، گله‌نک قارشیتلیغی (سنت شکنی)، بلندپروازی (توتقو)، فانتازیا (خیال‌پردازی)، یالقیزلیق، اومودسوزلوق، هیجان، احساس، ایچ و ائشیک دونیالارا سفر ائتمک، طبیعتله اورکداشلیق، بیرلیک، کدرلندیریجی تصویرلر،(ستاری و امکداشلار، ۱۳۹۴)

آشاغیداکی گتیردیییم بندلرده تام گؤز اؤنونده‌دیر: رومانتیک توخونوش چرچیوه‌سینده هیجان و احساس: – آه…او نارین آیاق بیلکلری آ…ه – آه سئوگیلیم/گئدیشین آغیردیر، آغیر/او اوزدن یاغیش یاغیر – سن بیر آز توت اللریمی/من ده بیر آز اللریمی توتان اللرینی اؤپوم!…(«بیر آز توت اللریمی» شعری، ۸۲-جی صفحه) کدرلندیریجی تصویرلر دیزه‌لری: – اوشویور مئیدانلاری-اوشویور …فهله‌‎لر-ایشسیز لیسانسلار اوشویویر-باها یئمکخانالار-اؤیرنجیلریمین ییرتیق پالتارلاری-ییرتیق باشماقلاری-کؤپکلرین شهرین اتینی سوموکلو سوموکلو یئمه سی…(«قار آداسی» شعری) – ایندی گؤرن منیم اؤیرنجیلریمین ییرتیق پالتارلاری، هانکی اولمایان آسقیدان آسلانیر؟ و ییرتیق باشماقلاری… («قار آداسی» شعری، ۶۱-جی صفحه) اومودسوزلوقلا ایلگی دیزه‌لر: – یاشام دئییل جنازه آردینجا گئدیر…جماعت-جسدلرین اوست اوسته قالانماسی-گولدانلارین اوشومه‌سی-محو اولان قادینلاریمیز-گونلرین زور کئچمه‌سی-اومودلار بوش بوشونادیر-گله‌جک گونلر ییخدی ائویمیزی-اؤلوم دیشلرینی آغاردیر. – چئشید ایشلرده چالیشیر چئشید اینسانلار/اؤیرنجیلر، اؤیرتمنلر، فهله لر، فابریکاتورلار/بوتون شهرلرین افندیلری/پاترونلار و پولیسلر/بیر تیکه چؤرک اوچون!…(«بیر تیکه چؤرک اوچون» شعری، ۷۵-جی صفحه) 🔹یالقیزلیق دیزه‌لری:

یالنیزلیغیم دانس ائدیر یئرله گؤی آراسیندا.

دؤردۆنجۆ بؤلۆمون دوامی

ایچ دونیایا سفر ائتمک: ییخیلماماغا چالیشیرام-باشی سویوق اولسام ییخیلاجاغام.

🔹طبیعتله اورکداشلیق: اوشویور ساوالان داغی اوزاقلاردا-ساوالان دا گئت گئده قوجالیر- دیب اوتاق کیانین شعرلرینده بیر دیب اوتاق وار. لامپاسی ایشیقسیز یانیر ساریلیق خسته‌لییینده. او دیب اوتاغیندا شعرسل دونیاسینی یاراتماق، ایسته‌دییی کیمی یاشاماق ایسته‌ییر سئوگیلیسینی بوداقدان دریب اللرینده داشیییر و اوره‌یینه باسیر و دیب اوتاغیندا یاشادیر. فروغون شکیلی آسیلمیش اوتاغی پار پار پاریلداییر. یورقون بیر گئجه‌نین آستاناسیندا، عاغلی یوخ استکانینداکی جئیران سودونو ایچیر. بؤیوک بیر شنلیک، دیب اوتاغیندان سئویشمه سسی، اولاجاقلار اولور هپ بو اوتاقدا.

🔹اسطوره و میف یونان میتولوژیسینده کورینت کرالی سیزیف سوچلاری ندنی ایله تانریلار طرفیندن بؤیوک بیر قایانی، دیک بیر تپه‌نین یوخارییا یووارلایاراق چیخارماقلا جزالاندیریلیر. هر سفرینده تام تپه‌نین یوخارییا یئتیشدییینده قایا الیندن زویروشر و سیزیف هر شئیی یئنیدن باشلاماق زوروندا قالار. بو جزا بؤیله جه سونسوزا قدر سوره جکدیر. (اییلمز ، ۲۰۱۲) مئدوسا، آنتیک یونان میتولوژیسینین سیرا دیشی ایلاهی کاراکترلریندن بیریدیر. اوچ گورگون قیز باجیلاریندان بیری اولان مئدوسا، اؤلومسوز (جاودانه) اولمایان تک قیز باجیدیر. ایلانی آندیران ساچلاری و اوزونه باخانلاری داشا چئویرن باخیشلارییلا تانینیر. بیر چوخلاری مئدوسانی قورخونج بیر هیولا بیلسه ده، چوخو اونون ایلگینج، حتتا اونون تاثیرلی تاریخینی ده بیلمیر. مئدوسا هیولادان دا داها آرتیق بیر شئی‌دیر. حاقسیزلیغا اوغرامیش چوخ یؤنلو بیر کاراکتردیر (پاپگیفت ، ۲۰۲۲) و کیانین شعرینده پاسیف بیر یاشامدا، یئنه اگزیستانسیال بیر یالنیزلیغا گؤمولور اؤلومسوز اولمایان عشق و سئودییی مئدوسالار و یاشاماغی ایلانلی بیر مئشه‌یه چئویریلیر مئدوسانین ساچلاریندا و پاسیف بیر یاشامدا سیزیف سایاق یاشاماغی ایره لی سورمکده اولور راوی. سونرا یارین واریب بیلینمزلره گئتمه سینی اوخویوروق: – بیر گون آپاراجاق بیر اؤلوم بیزی/آرتیق اینانمایین اؤلونمزلره/یاردان قوپاراجاق بیر اؤلوم بیزی/و بیز گئده جه ییک بیلینمزلره! («بیر گون» شعری، ۴۸-جی صفحه) #آردی_وار…